ALTIJD DICHTBIJ - Mark Janssen (Lemniscaat)

Een jongetje stroomt over van gemis. Zijn oma is er plotseling niet meer en ze heeft hem voor ze stierf gezegd dat ze dichtbij hem zal blijven, en dat hij dat juist als hij haar het meest mist zal voelen. Maar na een diepe duik in het Meer van Pokhara weet het jongetje niet hoe hij dat wat zijn oma bedoelde ook werkelijk moet vóélen. Dat leren voelen van de nabijheid van een geliefde dode is het onderwerp van dit unieke prentenboek: de tekenen ervan leren zien en er troost uit leren putten. 

Uniek is het adjectief dat al een tijd past bij het werk 2.0 van Mark Janssen. Met Niets gebeurd (2016) nam hij als het ware zijn eigen duik in het Pokhara-meer. Zijn palet is exuberant kleurrijk geworden, zijn kleurvlakken vloeien vrijer, de contrasten zijn gedurfder, er is pret, er is diepte. Bovenal is Janssen zijn eigen verhalen gaan vertellen.

Maar Altijd dichtbij is binnen dat ontketende werk een nieuwe ontketening. Janssen deed het idee op tijdens zijn reis naar Nepal. Het knappe aan het verhaal is, vind ik, dat het thema zwaar is, maar dat het toch een boek voor kinderen is gebleven. Kinderboeken over de dood kunnen lijden aan hermetiek, aan het ontbreken van een toegang op kindermaat, maar daar is hier geen sprake van. 

Dat komt in hoge mate ook door de tekeningen. Die zijn breed en uitnodigend. In zwart-wit (geen moment mis je hier kleur) schetst, plaatst, arceert Janssen de decors waartegen het jongetje stap voor stap zijn levensontdekking doet. Jungle, tempel, meer, stadsdak, sterrenhemel: je raakt er niet op uitgekeken. De stijl lijkt zowel die van Thé Tjong-Khing ten tijde van Kleine Sofie en Lange Wapper te eren, als soms ook dat wat Philip Hopman deed in boeken met tekst van bijvoorbeeld Hans Hagen en Bibi Dumon Tak. Maar het zijn slechts historische knikjes naar hen toe: Janssen is volledig Mark Janssen en neemt met dit boek zelfs een verbluffende nieuwe afslag op zijn eigen route. Het is fascinerend dat we zijn vrijheidstraject jaar na jaar zo mogen blijven volgen. Met Altijd dichtbij heeft hij aan dat traject een prachtige voorlopig hoogste piek toegevoegd.

32 pagina's, leeftijd: 5+. Koop dit boek in je lokale boekhandel, of bestel het hier. 

RAAR - Mark Janssen (Lemniscaat)

Mark Janssen zette weer een volgende stap op zijn prentenboekenpad - een pad dat sinds Niets gebeurd bestaat uit bonte, sterke, toegankelijke, originele boeken. Raar is de nieuwste aanwinst.
Op de eerste bladzijden doet Janssen iets heel slims, hij voert een paar dieren op die tegen een spiegel aan lopen en vervolgens besluiten die spiegel in het boek te plaatsen - precies op het midden van de pagina. Inception in een prentenboek! Janssen gebruikt die vertelmagie met de grootste vanzelfsprekendheid, waardoor het meteen aanvaardbaar is.
Daarna zien we allerlei dieren die zich in de spiegel gaan bekijken. Elke spread schuimt van het plezier. Ik weet niet wat mijn favoriete dier-dat-in-de-spiegel-kijkt is, misschien de octopus? Of het nijlpaard? Ook het einde van het boek is prettig verwarrend, zonder dat het te ingewikkeld wordt. En dus is Raar opnieuw een Janssen met klassiekerpotentie.  

Bestel dit boek bij je lokale boekhandel, of hier.

HET JUNGLEBOEK - naar THE JUNGLE BOOK van Rudyard Kipling - Daan Remmerts de Vries & Mark Janssen (Volt)

Zoals heel veel mensen las ik het oorspronkelijke The jungle book van Kipling niet. Ik zag ook de Disneyfilm pas heel laat, en vond die nogal onsamenhangend. Met dat gematigde enthousiasme begon ik aan de bewerking door Daan Remmerts de Vries en Mark Janssen, maar al snel sloeg die gematigdheid om in gretigheid. Hier geen bijeengeraapt en geromantiseerd verhaal, maar een spannend en opwindend relaas over een wolfjongen, een mensenkind dat opgroeit in het oerwoud.

Dat ligt natuurlijk aan de rijke bron waar Remmerts de Vries uit kon putten (hij koos voor deze uitgave alleen de Mowgli-verhalen, en bracht er een bepaalde lijn in aan), maar ook aan zijn vertelkunst. Hij zorgt dat elk hoofdstuk spannend is, met grappen op de juiste momenten, met zinnen die je naar de zinnen die erna komen slepen - en dan wordt er ook nog waarlijk nagedacht over het verschil tussen dieren- en mensenrijk. De personages zijn aandoenlijk en steeds heel eigen, met als hoogtepunt misschien wel het heel zinnelijke hoofdstuk over de lente, waarin alle dieren opeens lijken te moeten gehoorzamen aan de roep van de 'nieuwe stemmen' en Mowgli, het wolfmensenjong, dat in eerste instantie totaal niet herkent. Ook fijn trouwens: het rauwe van dit boek. In deze versie is Het jungleboek absoluut geen zoet sprookje voor kleuters.  

De tekeningen zijn, net als de bewerking, heel sterk. Goeie keuze van de uitgever om deze twee kunstenaars te vragen samen te werken. Mark Janssen toont de centrale vijand, Shere Khan, in volle glorie en van heel dichtbij, waarmee hij het ontzag en de angst van de oerwoudbewoners goed overbrengt. Maar ook het wilde slingeren van de bavianen, de imposante olifant Hathi en vooral de massaliteit van de 'rode honden' zijn heel krachtig in beeld gebracht. Vergeet dus eventuele nieuwe plannen om deze klassieker nog eens na te vertellen: deze uitgave lijkt me behoorlijk definitief.

136 pagina's, leeftijd: 9+. Koop dit boek bij je lokale boekhandel, of bestel het hier.       

ÉÉN EENHOORN ALSJEBLIEFT! - Mark Janssen (Moon)

Sinds een paar jaar bloeit het uitbundig: het kleurenuniversum van Mark Janssen. Binnenkort volgt hier een leestip over zijn EILAND, maar eerst iets over het prentenboek dat vrijwel tegelijkertijd verscheen: ÉÉN EENHOORN ALSJEBLIEFT! Een jongetje belijdt ten opzichte van zijn vriendjes zijn grote liefde: een eenhoorn. Díé gaat hij bij de dierenwinkel kopen. Of dat lukt betwijfelen zijn makkers, maar prentenboeken kunnen heerlijk wensvervullend zijn. Dat is dit boek dus: een droomboek.
En die prenten, oei, die prenten. Wie dacht dat Janssen ons al maximaal verleid had met zijn DINO'S BESTAAN NIET of zijn NIETS GEBEURD, die zag de kleuren uit dit Eenhoornboek nog niet. Je zou er elke kinderkamer mee willen volhangen (oké, ook je eigen kamer). Maar het is niet enkel de kleur die je naar dit boek doet grijpen: heel fraai van compositie zijn de tafereeltjes waar Janssen op inzoomt. De bende konijntjes die door Supereenhoorn in regenboogvlucht gered worden, het gezellige lezen van eenhoornboeken dat hoofdpersoon Daan doet tussen de benen van de eenhoorn (inclusief eenhoornspeelpaardjes en eenhoornboeken), de etalage of het interieur van de dierenwinkel - en dat alles zó uitgekiend uitgelicht. Oeh ja, ik wil écht een prent uit dit boek aan de muur.

STOP! MONSTERS! - Mark Janssen (Lemniscaat)

Ja, ik ben fan van de prentenboeken die Mark Janssen maakt sinds hij zichzelf 'bevrijd' heeft en vooral maakt waar zijn hart met alle kleuren tegelijk in klopt. Ik heb hier al meerdere van zijn prentenboeken besproken, maar zijn nieuwste, Stop! Monsters! is absoluut een van mijn favorieten.
Want wat een heerlijk boek!

Het enige woord dat in het boek voorkomt is 'Stop'. Dat is dan ook het woord dat allerlei monsters na elkaar gebruiken om twee zusjes tot stilstaan te dwingen. Die zusjes hebben een geinige fietskar met grote en bizarre ijzerwaren gevuld. En elk monster wil iets van hun lading. Tot de kar leeg is...

Wie had gedacht dat je om een vrijwel tekstloos prentenboek meerdere keren hardop kon lachen? Het is heel fijn om te zien hoeveel absurdisme Janssen toelaat, maar altijd de toegankelijkheid en het plezier in het oog houdt. Het is spread na spread genieten: van de wankele constructie op de kar, van de gekke voorwerpen, van de bonte monsters die eerst dreigend kijken, maar als ze hun zin krijgen intens tevreden gaan zitten zijn. Natuurlijk maakt ook Janssens kleurgebruik weer indruk. En zijn details: een monsters heeft tientallen rare monstervogeltjes op zijn kruin, een ander monster wordt omringd door kleine aapjes, die een vlammetje als kop hebben...

Het lijkt wel alsof de bevrijding waar ik in de eerste zin van deze leestip over sprak zich nóg verder doorgezet heeft. Die durf maakt Stop! Monsters! tot een onweerstaanbaar boek.

DROMER - Mark Janssen (CPNB)

Traditiegetrouw wordt er in de kinderboekenweek een prentenboek uitgegeven, op mooi, groot formaat, en dit jaar is dat van de hand van Mark Janssen. Janssen leverde ons de laatste jaren al vele exquise boeken die een kleurendiepte hebben die ons naar allerlei dromen vervoerde, en dat is in dit boek niet anders. Het begint al met de eerste spread: in een geweldig landschap van heuvels en hoge naaldbomen staat een auto met koplampen aan licht tegen de boszoom te werpen. Boven de boomtoppen een roofvogel met een vis in zijn klauwen, een waterig eindemiddagzonnetje in de verte, en in de auto een man en een jongetje. Dat jongetje, staat in de tekst, heet Aron. Zijn vader vraagt hoe het op school was, maar Aron zegt weinig terug.

Wat volgt is een gesprek over beroepen, over alles wat je kunt worden als je groot bent. Hoor je dat al vroeg te weten, of mag je ook nog helemaal geen idee hebben? Arons vader biedt nog meer opties: je kunt ook gewoon dromer worden, dromer blijven. Dat is een mooie conclusie en een fijne boodschap, vooral als ons het mijmerdecor meegleverd wordt. Wat een schitterende platen staan er weer in dit boek. Het herfstbos is adembenemend en het wordt alleen nog maar schitterender als de dromen van Aron er de contouren van dieren en fantasiewezens op schilderen. Het boek benadrukt tenslotte de wensreis door de woorden te laten dansen, door prachtig psychedelisch te worden en door de vrijheid te verbeelden. DROMER is een blakende ode aan het kind en aan het kunstenaar zijn.  

32 pagina's, leeftijd: 5+. Dit boek is, zoalng de voorraad strekt, voor 7,25 euro af te halen in je lokale boekhandel.

HET GROTE PIRATENBOEK - Reggie Naus & Mark Janssen (Ploegsma)

In 2013 verscheen dit grote Piratenboek: een non-fictieboek over een van Reggie Naus' meest geliefde onderwerpen: de piraterij. Het ligt nu voor de extreem lage prijs van zeven euro vijftig in de winkel, en dat is geen geld voor een mooi en overzichtelijk boek. Naus loopt alle piratenbegrippen en piratenmisverstanden na en legt een en ander helder uit. Er staat alles in wat je wilde weten, en het geheel is heel prettig leesbaar.
Mark Janssen is zeer prominent aanwezig, met schitterende zeetaferelen, verduidelijkende kleine tekeningen en ronduit imposante bladzijdegrote portretten van bekende piraten. Het boek is goed ingedeeld, en niet te overdadig, de vormgeving (van Nancy Koot) is heel geslaagd en aan het eind krijgen we nog eens een geheim envelopje met stickers waarmee een eigen schatkaart gemaakt kan worden.
Een van de betere non-fictieboeken van de laatste jaren.

DINO'S BESTAAN NIET - Mark Janssen (Lemniscaat)

Het tweede door Mark Janssen getekende én geschreven grote prentenboek is er! Na het geweldige NIETS GEBEURD is er nu het even geweldige DINO'S BESTAAN NIET. Twee jongetjes, Tim en Jesse, gaan met een zaklantaarntje in een nachtelijk bos op zoek naar een 'zogenaamde dinosaurus'. Jesse denkt overal verdachte vormen te zien, maar hij wordt voortdurend overruled door Tim, die voorop loopt. Totdat ook hij moet toegeven dat...
In het boek staan vijf dubbele uitklapplaten, waarop het werkelijk verbluffend schitterende nachtbos te zien is. Met diepe groene en blauwe verf en met een heel sterk spel met lichtbronnen doemt een woud op waarin elke stam ook een dinopoot kan zijn, elke boomkruin een nog net niet opengesperde dinobek. De platen zijn sfeervol, maar ook spannend. En dat ze uitmonden in een kleine scène bij een mooi vormgegeven huis, in veilig licht, doet niet af aan de heerlijke dreiging. Een dreiging die vanuit je eigen fantasie over je heen zou kunnen vallen en die je soms alleen met een feit kunt proberen tegen te houden: dat dino's niet bestaan, bijvoorbeeld. Toch?

DIT BOEK IS VOOR JOU - Sanne te Loo (Lemniscaat) en IK WIL EEN LEEUW! - Annemarie van der Eem & Mark Janssen (Lemniscaat)

Twee nieuwe, grote prentenboeken bij Lemniscaat, en twee keer kijkgenot.
In DIT BOEK IS VOOR JOU vertelt Sanne te Loo het verhaal van de ontmoeting van een jongetje met een oude kunstenaar (Anselmo). De kunst en het schilderen verbindt hen. Het is een groot plezier om in deze wereld, door Te Loo geschapen, binnen te mogen stappen. Met ruim kleurgebruik en brede taferelen betovert ze de kijker. De laatste plaat, inclusief schilder en tapir en panter en schildpad en lopende tubetjes verf, is ronduit heerlijk.

Ook in IK WIL EEN LEEUW! gaat het om voorstellingsvermogen. De kleine hoofdpersoon ziet allerlei dieren voor zich die hij wel als huisdier zou willen hebben. Van tijgers tot apen tot nijlpaarden en geiten. Dat levert fantastische spreads op waarin het jongetje zichzelf op de rug van een papegaai of onder de sik van een geit denkt. Die platen zijn afgewisseld met binnenhuis-taferelen. Die platen zijn misschien nog fijner: rekken met potten en pannen en glazen boven een fornuis, de krul van een majestueuze trap - dat soort platen zagen we nog niet veel van Mark Janssen, en ze overtuigen met een flinke kleur- en ensceneringskracht.    

NIETS GEBEURD - Mark Janssen (Lemniscaat)

NIETS GEBEURD is een van de meest verrassende prentenboeken van de laatste tijd. Iedereen die ook maar lichtelijk geassocieerd is met de kinderboekenwereld kent Mark Janssens vrolijke en kleurrijke tekeningen voor diverse series en weet hoe goed hij overweg kan met beweging (zie de voetbalboeken die hij illustreert voor Gerard van Gemert) en met komische overdrijving (zie bijvoorbeeld de piratenboeken van Reggie Naus), maar dat hij méér wilde laten zien werd een paar jaar geleden duidelijk aan de magistrale grote Japans-geörienteerde platen in KODO, DE WEG VAN DE BOOG, op tekst van Bert Kouwenberg. En nu is er dan NIETS GEBEURD waarin twee kleine hoofdfiguurtjes discussiëren over hoe niet-spannend hun dag geweest is. 'Ik heb een paar dingetjes gedaan,' zegt de een, 'maar écht spannend? Niet echt.'
De prachtige (en grappige) truc die Janssen voor dit boek gevonden heeft gaat over proporties, en vervolgens zien we werkelijk schitterende tijgers, walvissen (hoe mooi werkt zijn 'uitvloei'-techniek op deze pagina!), leeuwen, reuzenvogels en olifanten. En in een ontroerende laatste plaat geeft Janssen het verhaal opnieuw een mooie zwiep.
NIETS GEBEURD doet een duidelijke gooi naar Prentenboek van het Jaar.