RIDDER ROA EN DE BOZE TOVENAAR en RIDDER ROA EN DE VERLIEFDE TROL - Pim Lammers, met tekeningen van Natascha Stenvert (Zwijsen)

Het gaat de laatste jaren goed met écht leuke boeken voor kinderen die (nog) niet goed kunnen lezen en kinderen die (nog) niet zo van lezen houden. Behalve de boeken uit de serie Tijgerlezen van uitgeverij Querido was er bij uitgeverij Zwijsen vorig jaar ook Ridder Roa en de gevaarlijke draak van Pim Lammers. En onlangs las ik de twee vervolgdelen en was opnieuw helemaal gecharmeerd.

Ridder Roa was eerst prinses Roa, die liever stoere dingen wilde doen dan prinsessenverantwoordelijkheden op zich nemen en in het eerste deel haar grote liefde vond in prinses Ayla. In deel twee, Ridder Roa en de boze tovenaar, is er iemand anders die liefde dient te vinden: Bonno de tovenaar is tot over zijn oren op vlogpranktovenaar Bink, maar ja, die heeft Bonno's cadeau, een kiwikwarktaart, weggesmeten. Bonno is verbitterd geraakt en toverde uit woede alle mannen om tot varkens ('Waarom'? 'Omdat alle mannen varkens zijn!'). Roa weet raad - natuurlijk.

In deel drie, Ridder Roa en de verliefde trol, is het een trol die geholpen moet worden bij het vinden van een partner. Alweer een klus voor Roa, alleen dit keer heeft ze hulp nodig van een heks. De heksen zijn gelukkig 'vegan' en lief geworden, maar ze hebben weleens een terugval. Zoals aan deze twee mini-samenvattinkjes al te merken is, zien we echo's van oude volksverhalen én van de huidige maatschappij terug. Dat is dan ook de aantrekkingskracht van deze vrolijke nieuwe sprookjesreeks: de verhalen zijn herkenbaar én relevant.

En dan de humor! Die zien we terug in de tekeningen van Natascha Stenvert, dwars door haar slapstick-achtige figuren en heerlijk vet aangezette taferelen ontwaren we bij wijze van spreken voortdurend een grinnikende tekenares. En dan de vele tussen-de-regels-door grapjes van de schrijver... Zoals een passage in deel twee waarin Ridder Roa door het bos loopt. Er staat dan: 'De rest van haar tocht is rustig. Ze redt een kevertje dat op zijn rug ligt. Ze ruimt broodkruimels op die iemand heeft laten vallen.' Wát? Hier wordt en passant Klein Duimpje even het voorgoed verdwaald zijn in geschreven. Dat is pas fijn leren lezen: het avontuur willen volgen, maar óók de lol van de makers uit de bladzijden zien spatten. 

64 pagina's, leeftijd: 6+. Koop of bestel deze boeken bij je lokale boekhandel, of anders hier (deel twee) of hier (deel drie).

RIDDER ROA EN DE GEVAARLIJKE DRAAK - Pim Lammers, met tekeningen van Natascha Stenvert (Zwijsen)

We hebben nieuwe verhalen nodig, we hebben nieuwe sprookjes nodig. Het voordeel van nieuwere sprookjes is dat ze dat wat zich bewezen heeft verbinden met geëvolueerde inzichten. Als er iemand is die dit beseft is het Pim Lammers. In zijn heerlijke Er was eens een koe ging daarom een koetje op zoek naar een verhaal waar zij in voorkwam. En nu is er Ridder Roa. In dit eerste boek van drie delen maken we kennis met de energieke, stoere Roa, die als prinses liever gaat voetballen dan modevlogs kijkt. Nou ja, behalve die van prinses Ayla dan, maar dat is omdat Ayla zo knap is. In Ridder Roa en de gevaarlijke draak vinden die twee elkaar, en niet alleen dat: Roa mag voortaan ook ridder zijn en blijven. Aan de hand van deze twee voorvechtsters wordt meteen het boek met regels voor sprookjes aangepast. 

Overigens moet niet de suggestie gewekt worden dat dit alleen maar een roldoorbrekend verhaal is. Het is daarnaast ook - voor beginnende lezers! - inventief en vooral grappig. Met name de ouwe kliek ridders wordt vrolijk op de hak genomen, en de struikrovers komen er ook niet al te best vanaf.

Een leuke troef van deze serie zijn ook de tekeningen van Natascha Stenvert. Met haar beweeglijke werk laat ze duidelijk zien dat dit verhaal haar goed lag: van bonkige rovers tot lollige YouTube-screenshots - het is geestig en gevarieerd. 

62 pagina's, leeftijd: 6+. Koop dit boek bij je lokale boekhandel, of bestel het hier.

WIE WIL ER NOU GÉÉN VIOLIST WORDEN - Erna Sassen & Geert Gratama (Zwijsen) - WEERWOLFRAKET - Paul van Loon & Hugo van Look (Leopold) - IK BEN NET ALS JIJ - Paul van Loon & Hugo van Look (Zwijsen)

Uitgeverij Zwijsen gaf een geestige reeks strips uit voor kinderen uit de hoogste groep van de basisschool. In Wie wil er nou géén violist worden? vertelt Erna Sassen in hoog en vrolijk tempo over de vriendinnen Suzy en Indra die moeten bepalen naar welke middelbare school ze gaan. Hun ouders hebben allerlei argumenten voor de ene of de andere school, maar voor de meisjes geldt maar één echt argument: die knappe muziekleraar. In veel hilarische tekeningen laat tekenaar Geert Gratama de meisjes alle kanten op slingeren. Heel komisch is ook de running gag van het steeds googelen van allerlei moeilijke woorden.

Dat Paul van Loon van onschatbare waarde is voor het collectieve Nederlandse leesplezier heb ik hier vaker betoogd, maar het onlangs verschenen Weerwolfraket is daar weer een voorbeeld van. Van Loon gaat niet op zijn hurken zitten. Dit keer neemt hij zijn hoofdpersonen Dolfje en Noura mee naar een opvoering van Midzomernachtsdroom van Shakespeare. Niet het eerste toneelstuk waar je voor beginnende lezers aan zou denken, maar in de handen van Van Loon (en zijn hoftekenaar Van Look) blijft alles toch toegankelijk. 

Overigens verschijnen er ook heel regelmatig AVI-boekjes bij uitgeverij Zwijsen onder de paraplu 'AVI-lezen met Paul van Loon'. De aardigste van de laatste worp vond ik ik ben net als jij, waarin een vleermuisje op zoek gaat naar wie hij is. Natuurlijk komt er een vampier in voor (dit is een Van-Loon-boek!), maar grappige vondst: het verhaal wordt - op M3-niveau - af en toe onderbroken door de schrijver zelf, die plagerig komt zeggen dat hij al weet hoe het verder gaat en de lezer maant om door te lezen. In dit boekje doen de stralend heldere tekeningen van Hugo van Look uiteraard ook goede dienst.

 

 

DE BESTE SCHOOL VAN DE HELE WERELD - Manon Sikkel, met tekeningen van Marja Meijer (Zwijsen)

Onze eigen kinderboekenambassadeur, Manon Sikkel, schreef naar eigen zeggen in een maand tijd, en in een flinke vlaag van inspiratie, een boek op leesniveau, voor uitgeverij Zwijsen. Het moest gaan over een heel warme basisschool zoals veel kinderen die door de coronalockdown in het voorjaar een paar weken moesten missen. Manon Sikkel zegt zelf over dit boek in een interview dat het haar leukste boek is. Nu ken ik niet al haar werk Manon Sikkel, maar leuk is De beste school van de hele wereld zeker, en bevlogen ook. 

Het wervelende verhaal gaat over een school waar nog maar één leerling over is: Marie, de hoofdpersoon van het boek. Ook met één leerling mag een school nog een jaar doorgaan, dus als er een nieuwe juf komt, juf Rachida, begint een heerlijke tijd. Want juf Rachida (die duidelijk dezelfde PABO heeft gedaan als Mees Kees uit de gelijknamige boeken van Mirjam Oldenhave) is geweldig. De hoofdsteden van de provincies worden onthouden door er rare rijmpjes van te maken, als er breuken op het programma staan komen er échte pizza's, en misschien wel het grappigste voorbeeld: de tafels van vermenigvuldiging worden geleerd door de moeilijkste tafelsommen op echte tafelbladen te schrijven, die vervolgens, als Marie ze kent, opgestookt worden. Letterlijk. Met een kampvuur. Natuurlijk zijn er ontwikkelingen: er komt een leerling bij, én er is een strenge inspecteur, die met een oordeel klaar staat...

Je merkt aan alles wat een plezier Manon Sikkel gehad moet hebben tijdens het schrijven. Dat spat ook over op de vele tekeningen van Marja Meijer. Het boek werkelijk een 'graphic novel' noemen, zoals de uitgeverij doet, gaat misschien wat ver, maar toch zijn de vrolijke illustraties overvloedig en samen vertellen schrijfster en tekenares een heerlijk blijmoedig verhaal, dat tussen neus en lippen door pleit voor aandacht en inclusiviteit. Een heel toffe Zwijsenuitgave dus!

168 pagina's, leeftijd: 8+. Koop dit boek bij je lokale boekhandel, of bestel het hier.

IN VUUR EN VLAM - Pim Lammers, met tekeningen van Silvie Buenen (Zwijsen)

Soms heb je maar een heel, heel beperkt aantal woorden en letters nodig om toch een krachtig verhaal te vertellen. Pim Lammers, die denderend de kinderliteratuur binnenkwam met bijvoorbeeld Het lammetje dat een varken is, De boer en de dierenarts en Hoe beroof je een bank?, doet het in het kleine boekje in vuur en vlam (geen hoofdletters, want het leesniveau van dit 'eerste lezertje' is M3) enkel met eenlettergrepige woorden. Maar wat een goed verhaal!

De brandweermeisjes Pip, Loes en Tes worden de hele tijd gebeld door dezelfde persoon: Tim. Het begint bij een man die hij in een boom zag zitten. De man (Rik) durft er niet meer uit. Daarna is er brand vanwege een vlam in de pan. En tenslotte worden de meisjes gebeld omdat Tim een ring in het meer heeft laten vallen - de ring... die voor Rik bedoeld was. Want dat zagen we halverwege het boek in de tekeningen: Tim en Rik stonden inmiddels hand in hand. En dan is opeens de titel van het boekje in plaats van letterlijk óók figuurlijk op te vatten.

Daarmee is in vuur en vlam een voorbeeld van hoe zo'n eerste leesboekje kan (en moet) zijn: niet alleen maar min of meer samenhangende zinnetjes die een min of meer samenhangend verhaal vormen waarvan je hoogstens kunt zeggen: oké, de technische leeseisen zijn gevolgd, maar een verhaal dat grappig is, dat fris is, en dat meer is dan alleen de en-toen-dit-en-toen-dat-inhoud. Kortom: literatuur.

32 pagina's, leeftijd: 6+. Koop dit boek bij je lokale boekhandel, of bestel het hier.    

BEN IK EEN KIP? - Pim Lammers & Jan Van Lierde (Zwijsen)

Uitgeverij Zwijsen heeft haar reeksen leesboeken door de jaren heen mooi gevarieerd. Zo bestaan er nu ook zoekboeken die thuis bekeken kunnen worden, en aansluiten bij het lerenlezenprogramma. Maar het is aan de auteur en de illustrator om van een deeltje in zo'n reeks méér te maken dan 'een deeltje in zo'n reeks'.

Dat hebben Pim Lammers en Jan Van Lierde gedaan in ben ik een kip? Het basisidee ia al geinig: een monstertje met een identiteitscrisis. Op het titelblad kijkt het aandoenlijke griezeltje in een spiegel en heeft werkelijk geen idee wie hij daar ziet. Daarna volgen grote platen met plaatsen (dierentuin, boerderij, kledingwinkel et cetera) waarop veel dieren of mensen te zien zijn, plus dat monstertje dat zich afvraagt of hij op die plek thuishoort of niet. De auteur mocht geen zinnen gebruiken, behalve dan het herhaalde: 'ben ik een...' In de wemeltekeningen staan, naast de kleurrijke details, vervolgens losse woorden die de kinderen al na een paar weken leesonderwijs kunnen lezen. En - zo knap - het wórdt met al die beperkingen toch een echt prentenboek met een volledig verhaal!

Ook erg leuk aan dit boek: de lol. Er valt veel te zien en regelmatig schiet je in de lach. En natuurlijk is er een fijne 'dit ben ik!'-eindpagina. Lammers en Van Lierde hebben met verve een fijn lerenleesprentenboek gemaakt.

OME JAAP HEEFT ZEVEN ZUSSEN - Bette Westera, met tekeningen van Jeska Verstegen (Zwijsen)

In een serie die aansluit bij leesmethode Estafette verscheen al een tijdje geleden een heel aardig versjesboek. Het werd geschreven door een van onze bekendste dichters: Bette Westera, In het vrolijke Ome Jaap heeft zeven zussen staan vijftien verzen over familieleden. In strofes met heldere en strak gehanteerde rijmschema's, en met een lekker voorleesbaar metrum, vertelt Westera over verre neven, lelijke ooms en rare tantes.
De tekeningen van Jeska Verstegen zijn met zichtbaar plezier gemaakt, en beslaan steeds een hele bladzijde naast ieder gedicht.

Mijn drie favoriete verzen zijn 'Als' (waarin een jongetje zich afvraagt wat er van hem geworden zou zijn als zijn moeder zijn tante was), 'Ome Jaap' (waarin virtuoos rijmend verteld wordt dat er allerlei apen, schapen, zussen en poezen in het bed van deze oom liggen) en vooral 'Oer-opa', dat gaat over 'de opa van de opa van de opa van de opa van de opa van mijn opa', en zijn dagelijkse bezigheden. Met een heel geinige dubbele laatste strofe (excuus voor de spoiler) -

'Hij was een echte jager.
Hij ging nooit naar de slager,
maar holde door de bossen
en daar schoot hij dan een beest.

Hij zocht met oma samen
naar bessen en naar bramen.
Als hij dat nooit gedaan had,
dan was ik er niet geweest.'

SNIPPERS - Ben Kuipers & Yvonne Jagtenberg (Zwijsen)

Schrijver Ben Kuipers overleed vorig jaar, halverwege het ontstaansproces van SNIPPERS. Het is triest dat hij dit schitterende boek niet meer heeft kunnen zien, want het is op alle fronten bijzonder. Ten eerste omdat het een dichtbundel voor heel jonge kinderen is, met... haiku's. Een naar de mening van velen onmogelijke vorm, maar  Kuipers wist er prachtige, heldere poëzie van te maken, met als onderwerp de belevenissen van zijn kleinkinderen Sverre en Isabel. Voorbeelden? Jas dicht, vindt mama./Maar de jas is van Sverre/en hij vindt van niet. Of: Die arm doet ook pijn/als Sverre naar oma gaat./De pijn blijft niet thuis. Maar de grootste flonkering in dit boek komt van de tekeningen van Yvonne Jagtenberg. In korte, rake plaatjes legt ze ons een hele kinderwereld voor. Hoe ze in één plaatje de opvliegende blijheid laat zien als zijn moeder thuiskomt... Hoe ze de twee kinderen naast elkaar tekent, beiden bordurend, en het grote zusje duidelijk verveeld met wat haar broertje nog niet kan... Alles is raak, alles is anders, soms zijn de tekeningen los, soms in kaders - Yvonne Jagtenberg heeft van dit boek een fantastische bundel gemaakt.