ANANGSIEH TORIES - Anton de Kom, met tekeningen van Brian Elstak (Atlas Contact)

In 1934 kwam Wij slaven van Suriname van Anton de Kom uit. Het boek is een grote, belangrijke klassieker geworden, waarin de ware geschiedenis van Suriname en de tot slaaf gemaakten werd beschreven. Het boek beleeft de laatste jaren een heropleving en wordt gezien als de mijlpaal die het was. Ook De Kom zelf wordt inmiddels gezien als de activist, voorloper, leider, geschiedkundige die hij was. Maar dat hij een groot schrijver was wordt misschien minder benoemd. Hopelijk komt daar met Anangsieh Tories verandering in. 

Het boek bevat vier verhalen over de spin Anansi. De Kom schreef ze in de jaren dertig, met name voor zijn kinderen, maar ze werden niet eerder uitgegeven. Het eerste verhaal is een bekend Anansi-verhaal, zoals zijn oma het hem vertelde, maar de andere drie zijn door De Kom zelf verzonnen. Wat meteen opvalt: de glanzende manier van opschrijven. Wie van taal die je van de pagina wilt eten houdt, streept op alle bladzijden lekkernijen aan. De zinnen flonkeren van de details, alles ruikt, blinkt, maakt geluid, straalt van kleur. Zinnen als 'Buiten was het leven reeds buitengewoon druk geworden. Zonnestraaltjes, vogelgejubel, als alle kinderen van tien scholen tegelijk op een speelplaats spelend.' Of, over een rennend meisje: 'Het was of de bomen die aan weerskanten van haar stonden ineens groene sneltreinen geworden waren, die links en rechts van haar voortijlden.' 

De verhalen zijn heel gevarieerd. Het tweede verhaal is een doodgriezelig maar ook heel spannend verhaal over de dreiging van de grote bloedzuiger die kinderen steelt. De hoofdpersonen van het derde verhaal zijn planten en struiken, die in onderlinge nijd en jaloezie niet voor mensen onderdoen. Het laatste verhaal gaat over het dappere meisje Akropienah die beloond wordt omdat ze de geblesseerde Anangsieh verzorgt. De vraag of dit ook een kinderboek voor alle kinderen van nu is, is naar mijn mening niet zo interessant, omdat het door het genie van de schrijver Anton de Kom een boek voor iedereen is. Ik heb gesmuld van deze uitgave, die ook nog eens het Suriname van honderd jaar geleden zo dichtbij ons brengt. Dat smullen deed ik allereerst door de verhalen, maar ook door de prachtige vormgeving van Lyanne Tonk, de zeer complete uitgave, het heel mooie voorwoord door Gerda Lenten Havertong en het heel heerlijke nawoord van Raoul de Jong. 

168 pagina's, leeftijd: 8+, wellicht, maar vooral ook volwassenen. Koop of bestl dit boek bij je lokale boekhandel, of anders hier.

VERGEET MIJ NIET, ANNE FRANKS VRIENDEN EN VRIENDINNEN - Janny van der Molen, met tekeningen van Martijn van der Linden (Ploegsma)

Je bent pas dood als je naam niet meer genoemd wordt, zo eindigt Janny van der Molen haar nawoord van Vergeet mij niet, een boek - ook dat noteert ze - waarvan het schrijven haar het meest heeft aangegrepen, in vergelijking met haar andere werk. Dat is goed te begrijpen. Met name het laatste deel van het boek, dat waarin van alle vrienden en vriendinnen verteld wordt hoe het verhaal (en meestal hun leven) afgelopen is, is wanhopig makend. De verhalen die we ervóór gelezen hebben, over Peter, Juultje, Mary, Sanne, Ietje, Helmut, Kitty, Nanette, Martha, Peter en Hannah, bouwen aan een groot zicht op jong zijn en in aanraking komen met de grauwste gruwel die je kunt bedenken. De verhalen laten vrolijke, liefhebbende kinderen en tieners zien, die stuk voor stuk getroffen worden door de oorlog. Het boek bouwt intelligent op, waardoor het na elkaar lezen van de verhalen ook een grotere kennis van de precieze geschiedenis geeft. De kinderen uit dit boek worden, behalve door Van der Molens tekst, ook stralend tevoorschijn geroepen door de tekeningen van Martijn van der Linden. 

Het is indrukwekkend hoeveel onderzoek er in dit boek is gaan zitten. Janny van der Molen heeft geen mogelijkheid onbenut gelaten om haar hoofdpersonen en de vroege jaren veertig helder in beeld te brengen. Ze sprak met vele nabestaanden, en in drie gevallen ook met de hoofdpersonen zelf. Na het werk dat Van der Molen ook al voor eerdere boeken deed, is het overduidelijk over welke kennis en welk inlevingsvermogen ze inmiddels bezit. Met dit monumentale boek maakt ze nog eens duidelijk dat oorlog niemand onbeschadigd laat, en vooral jonge mensen niet. Hulde voor dit boek - van eeuwige relevantie, en misschien in deze tijd nog meer dan anders.

296 pagina's, leeftijd: 10+. Koop of bestel dit boek bij je lokale boekhandel, of anders hier.

DE REST VAN JE LEVEN - Els Beerten (Querido)

Kinderen die nu, omdat ze met hun ouders uit Afghanistan, Oekraïne of Syrië gevlucht zijn, opgroeien in Nederland, België of Polen, verkeren in dezelfde positie als de jonge Fredo uit De rest van je leven. Hij werd geboren in Italië, maar kwam met zijn vader aan het begin van de Tweede Wereldoorlog in Engeland terecht. We volgen hem in twee landen, beginnend in zijn geboorteland, opgroeiend in zijn nieuwe land en dan weer terug migrerend naar Italië. We volgen hem en zijn vader, hem en zijn geliefden, en dan volgen we hem ook als jonge man die een vaderrol moet vervullen voor Vittorio. En dan switcht het perspectief naar dat van Vittorio, en zelfs het font van de hoofdstukken switcht mee (op één hoofdstukje na waarin het vergeten is). Die verschuiving van landen, die verschuiving van leeftijden en die verschuiving van hoofdpersonen maakt van De rest van je leven een breed boek. Vanaf het begin voelen we dat we Els Beerten met die breedte kunnen vertrouwen, haar greep is stevig en haar kijk is barmhartig.

Aangrijpend zijn de zinnen die Fredo op het eind tegen zijn geliefde uitspreekt: ‘We lopen allemaal verloren, Carlotta. Het is wat mensen overkomt als ze van wereld veranderen. Misschien kan het zelfs niet anders. Want hij loert om elke hoek, de nieuwe wereld. Een oorlog die begint, een schip dat zinkt, een lief dat verdwijnt – de oude wegen die we ooit liepen, ze liggen achter ons.’ Dat klinkt zo triest en ook zo van alle tijden, helaas. Maar de troost ligt hem in de ontdekking van wat je wél kunt bepalen, want dit laat Beerten Fredo ook zeggen: ‘Misschien zijn we het niet vergeten. Dat wegen geslepen worden als we ze lopen. Dat een lied in het hoofd ons daarbij moed kan geven. Dat wij op zijn minst dat lied kunnen kiezen.’ Met dat inzicht wordt De rest van je leven een nog rijker boek dan het al is – zeker als we in aanraking komen met mensen die nu, in onze tijd, in onze omgeving, een nieuwe wereld hebben moeten leren ontdekken.  

300 pagina's, leeftijd: 15+. Koop of bestel dit boek bij je lokale boekhandel, of bestel het hier.

 

EEN ZEE VAN LIEFDE - Pieter Gaudesaboos (Lannoo)

Gisteravond kreeg Een zee van liefde zowel de publieks-Boon als de jury-Boon, de nieuwe grote literatuurprijs van Vlaanderen. Ik las het boek al veel eerder, maar schreef er nog niet over, en dat kan natuurlijk niet.

Pieter Gaudesaboos is al jaren inventief en avontuurlijk prentenboekmaker met schitterende boeken als Toen oma plots verdween en nog niet lang geleden het ontroerende boek over adoptie: Klein verhaal met een hart. Was Gaudesaboos vooral speels in het begin van zijn carrière, nu is hij, zonder de speelsheid helemaal te verliezen, ook een maker die weet te ontroeren. Steeds vaker wendt hij zich tot de simpele, belangrijke zaken van een leven: nabijheid, vriendschap, liefde. Een zee van liefde is daar het hoogtepunt van. 

Pinguïn beseft het al een tijdje: hij is verliefd op Beer. Iedereen die zoiets al eens meegemaakt heeft zal zich herkennen in de eerste bladzijden van het boek, waarop Pinguïn al zijn moed bij elkaar raapt, een zee van aarzeling en twijfel overzwemt (in het boek is het een letterlijke zee, mooi zinnebeeld), diep ademhaalt en bij Beer aanklopt. Beer is overvallen en reageert niet direct met de boodschap die Pinguïn wil horen. Hoe moet deze relatie - of vriendschap - nu verder? Gaudesaboos heeft al die fijne én lastige fases van zo'n liefde die zich vriendschap moet laten noemen warm, sterk en simpel verbeeld. Het is ongelooflijk hoe een boek met zulke heldere beelden en heldere kleuren (Gaudesaboos houdt zijn bonte palet heel krachtig in bedwang) zo'n complexe relationele situatie precies weet te treffen. Daarmee is Een zee van liefde (spoiler: het boek heet niet voor niets zo) een zeldzaam geslaagd boek dat universeel is doordat de maker er zijn puurste hart in heeft gelegd.

80 pagina's, leeftijd: 4+. Koop of bestel dit boek bij je lokale boekhandel, of anders hier.

WALVISSEN AAN WAL - Nick Bland (Leopold) - GASTON - Kelly Dipucchio & Christian Robinson (Gottmer)

Twee prentenboeken die internationaal furure maakten, beide aaibaar, beide met een mooie boodschap - en ze zijn nu in het Nederlands vertaald. 

Wat aan Gaston meteen opvalt is de fantastische vlakcontrole die tekenaar Christian Robinson tentoonspreidt. Elke pagina is volledig in balans. Je zou hem willen vragen voor omslagen van romans, voor het beschilderen van je lege muur en voor de poster boven je bed. Met de prettige kwaststreken (waarvan je de textuur in de tekeningen ziet) doet zijn werk denken aan dat van kunstenaar Klaas Gubbels. Het verhaal van Dipucchio is een pleidooi voor innerlijk versus uiterlijk, voor erachter komen wie je bent. Daarnaast is de twinkeling in haar zinnen nooit ver weg.

In Walvissen aan wal valt vooral de warmte op. Om als tekenaar van grote grijze vlakken (die walvissen als hoofdonderwerp onontkoombaar van je vragen) iets vriendelijks en gloeiends te maken is een flinke prestatie. De combinatie met het tekenen van mensen in geloofwaardige beweging is niet simpel, maar Bland lukt het. Na de absurde inzet van het boek valt de belangrijke boodschap aan het eind des te scherper op, maar het boek is door het beeldende werk veel meer dan alleen de moraal. 

Gaston werd vertaald door J.H. Gever, Walvissen aan wal door Studio Bos. 

Beide boeken: 40 pagina's, leeftijd: 5+. Koop of bestel ze bij je lokale boekhandel, of anders hier (Gaston) of hier (Walvissen).

GEM, HET VERHAAL VAN EEN REUS - Annemarie van Haeringen (Leopold)

Heel vaak hebben de boeken die door Annemarie van Haeringen niet alleen getekend maar ook geschreven worden een interessante invalshoek - ook dit keer weer, want: een biografie van een reus, zagen we dat vaker in een prentenboek? Het gaat dit keer ook nog eens om een gewone reus, dus geen megagrote of piepkleine, maar een gemiddelde. Vandaar zijn naam, Gem, afkorting van 'gemiddeld'. 

Op de eerste schutbladen zien we hem met zijn benen op een stel bergen staan. Zijn broek is te kort en zijn nagels lijken blij gelakt. Op de titelpagina zien we hem al wat verder in beeld: zittend, over de volledige spreadbreedte, in een streepjespak. Maar zijn hoofd past nog niet op de pagina. Daarvoor moeten we omslaan, en dan, op de eerste dubbele pagina van het boek, zien we Gem in vol ornaat staan, terwijl hij met een olifant knuffelt. Slaan we nog eens om, dan begint zijn levensverhaal. 

Opnieuw is het heerlijk om te zien welke informatie Van Haeringen in de tekst en welke ze in de tekeningen prijsgeeft. Dat Gem olifanten als huisdier houdt (die, vanwege de verhoudingen, steevast als min-beetsje over de bladzijden kruipen) zien we bijvoorbeeld veel eerder en veel vaker dan dat we het in de tekst lezen. Het verhaal, en Gems leven, neemt een wending wanneer er een reuzenzeemeermin - letterlijk - opduikt, en met een tevreden gevoel, maar verwend door de fijne, onvoorspelbare details, doen we dit zo niet gemiddelde boek dicht.

32 pagina's, leeftijd: 5+. Koop of bestel dit boek bij je lokale boekwinkel, of anders hier. 

HET GROTE LEVEN VAN KLEINE FONS - Henry Lloyd (Querido)

Schrijver Daan Remmerts de Vries verraste enige tijd geleden met een nieuw pseudoniem, dat van Henry Lloyd. Of eigenlijk ook met twéé nieuwe pseudoniemen, want ook de door hem gemaakte tekeningen verschenen onder een andere naam, die van Laurens Rawie. Maar de grootste verrassing waren de boeken zelf, eerst Flin, of de verloren liefde van een eenhoorn (2019) en toen Prinses Nola en haar waardeloze prins (2020). Het waren boeken uit een nieuw universum, met modern denkende sprookjesfiguren, een dwerg met twee hoofden en een laconieke eenhoorn. Daan Remmerts de Vries werd intussen bekroond met de Theo Thijssenprijs, en het is aannemelijk dat de jury op tijd heeft begrepen dat Henry Lloyd DRdV was, want deze boeken horen tot het beste uit zijn oeuvre. En nu is er een derde deel, Het grote leven van kleine Fons. 

Opnieuw is het genieten van de handomdraaien waarmee Henry Lloyd/Daan Remmerts de Vries een nieuwe scène inleidt. Zoals deze: 'Het wordt winter. De avonden beginnen vroeg, de ochtenden beginnen laat.' In al zijn simpelheid is dat een heerlijke openingszet. Ook heel tekenend: hoe de schrijver zowel heel modern taalgebruik ('Dat dácht ik niet!') weet te combineren met oude verteltaal ('balorig', 'meewarig'). 

En opnieuw is het genieten van het verhaal áchter het verhaal. Hoofdpersonen zijn dit keer de kleine Fons (de zoon van vorige personages) en Tara, een meisje dat weinig geluk heeft gehad in haar leven en nu zich als jonge heks in het bos heeft gevestigd. Hoewel Het grote leven van kleine Fons van start gaat als een avonturenverhaal, compleet met ridderaspiraties en zwaardgevechten, eindigt het heel anders (wat niet verklapt moet worden, maar laten we zeggen dat het niet voor niets is dat Lloyd in het begin van het boek Fons geen acht laat slaan op het feit dat zijn paard een merrie is, hij noemt haar Franz). Daarmee doet de schrijver iets bijzonders: in de vorm van een sprookje, of nee, in de vorm van een satire op een sprookje, of nee, in de vorm van een psychologische avonturenroman, of nee, in de vorm van een mix van dat alles schreef hij óók een geslaagde coming-of-ageroman, waarin het erom gaat dat je moet ontdekken wie je bent: draak of heks - en hoe je die rollen kunt doorbreken. 

336 pagina's, leeftijd: 10+. Koop of bestel dit boek bij je lokale boekhandel, of anders hier.