ANANGSIEH TORIES - Anton de Kom, met tekeningen van Brian Elstak (Atlas Contact)

In 1934 kwam Wij slaven van Suriname van Anton de Kom uit. Het boek is een grote, belangrijke klassieker geworden, waarin de ware geschiedenis van Suriname en de tot slaaf gemaakten werd beschreven. Het boek beleeft de laatste jaren een heropleving en wordt gezien als de mijlpaal die het was. Ook De Kom zelf wordt inmiddels gezien als de activist, voorloper, leider, geschiedkundige die hij was. Maar dat hij een groot schrijver was wordt misschien minder benoemd. Hopelijk komt daar met Anangsieh Tories verandering in. 

Het boek bevat vier verhalen over de spin Anansi. De Kom schreef ze in de jaren dertig, met name voor zijn kinderen, maar ze werden niet eerder uitgegeven. Het eerste verhaal is een bekend Anansi-verhaal, zoals zijn oma het hem vertelde, maar de andere drie zijn door De Kom zelf verzonnen. Wat meteen opvalt: de glanzende manier van opschrijven. Wie van taal die je van de pagina wilt eten houdt, streept op alle bladzijden lekkernijen aan. De zinnen flonkeren van de details, alles ruikt, blinkt, maakt geluid, straalt van kleur. Zinnen als 'Buiten was het leven reeds buitengewoon druk geworden. Zonnestraaltjes, vogelgejubel, als alle kinderen van tien scholen tegelijk op een speelplaats spelend.' Of, over een rennend meisje: 'Het was of de bomen die aan weerskanten van haar stonden ineens groene sneltreinen geworden waren, die links en rechts van haar voortijlden.' 

De verhalen zijn heel gevarieerd. Het tweede verhaal is een doodgriezelig maar ook heel spannend verhaal over de dreiging van de grote bloedzuiger die kinderen steelt. De hoofdpersonen van het derde verhaal zijn planten en struiken, die in onderlinge nijd en jaloezie niet voor mensen onderdoen. Het laatste verhaal gaat over het dappere meisje Akropienah die beloond wordt omdat ze de geblesseerde Anangsieh verzorgt. De vraag of dit ook een kinderboek voor alle kinderen van nu is, is naar mijn mening niet zo interessant, omdat het door het genie van de schrijver Anton de Kom een boek voor iedereen is. Ik heb gesmuld van deze uitgave, die ook nog eens het Suriname van honderd jaar geleden zo dichtbij ons brengt. Dat smullen deed ik allereerst door de verhalen, maar ook door de prachtige vormgeving van Lyanne Tonk, de zeer complete uitgave, het heel mooie voorwoord door Gerda Lenten Havertong en het heel heerlijke nawoord van Raoul de Jong. 

168 pagina's, leeftijd: 8+, wellicht, maar vooral ook volwassenen. Koop of bestl dit boek bij je lokale boekhandel, of anders hier.

JIJ BENT JE BREIN - Dick Swaab en Jan Paul Schutten (Atlas Contact) en HET RAADSEL VAN ALLES WAT LEEFT EN DE STINKSOKKEN VAN JOS GROOTJES UIT DRIEL - Jan Paul Schutten (Gottmer)

Dit is het jaar van Jan Paul Schutten. Behalve de twee boeken uit de titel van dit stuk komt er binnenkort een boek over Artis bij en in het najaar volgen dan nog een historische strip met Paul Teng en een boek over sport in de Romeinse tijd, samen met historicus Fik Meijer. Maar niet alleen om kwantitatieve redenen is 2013 zijn jaar - ook om kwalitatieve.

JIJ BENT JE BREIN is de kinderversie van het succesvolle WIJ ZIJN ONS BREIN van hersenonderzoeker Dick Swaab. Jan Paul Schutten bedacht een toegankelijke vorm: twee kinderen die (aanvankelijk voor een spreekbeurt, later uit interesse) per mail verhelderingsvragen voorleggen aan professor Swaab. De vragen in die mails zijn uitstekend getimed. Net op het moment dat ze bij de lezer opkomen laat Schutten ze stellen door zijn twee hoofdpersonen. Het mooie van JIJ BENT JE BREIN is ook (zoals alleen bij de beste non-fictie-boeken voor kinderen) dat volwassenen hetzelfde plezier beleven aan het lezen - en dat de materie waarschijnlijk nog beter blijft hangen ook, júíst door het temporiseren en door de helderheid.

Datzelfde geldt voor het monumentale boek HET RAADSEL VAN ALLES WAT LEEFT (EN DE STINKSOKKEN VAN JOS GROOTJES UIT DRIEL). Dit boek over evolutie, over de vraag hoe het leven ontstaan is (het meest elementaire onderwerp, wellicht, voor een non-fictieboek voor kinderen) is zowel veelomvattend als helder. Het is zowel grappig alsook fundamenteel. In een meanderende, maar logische zoektocht, die bestaat uit indringende vragen en genuanceerde antwoorden, gaat het boek naar een prachtig laatste hoofdstuk toe, waarin het verschil tussen wetenschap en religie aan de orde komt. In een eerlijk relaas laat Jan Paul Schutten alle ruimte voor iedereen, maar blijft hij zelf niet op de vlakte. Aan alles in dit boek voel je dat het een belangrijk boek is. De auteur zelf zegt dat al zijn vorige boeken naar dit boek leidden, en van die ernst en overtuiging raakt de lezer op elke bladzijde overtuigd. Het is heerlijk een relaas te lezen waarin kinderen en hun levensvragen zo serieus genomen worden, en waar begrijpelijk geschreven is, maar óók alle jamaars en nogevendits meegenomen worden. En via die adressering aan kinderen, mogen, net als in JIJ BENT ONS BREIN, wij volwassenen met hen meelezen en evenzeer wijzer worden.

Het boek is meer dan onberispelijk uitgegeven. Wat een rijkdom! Hulde aan uitgeverij Gottmer, die alle ruimte gaf aan de uitzonderlijke tekenaar Floor Rieder (wat een humor, wat een lijnvoering, wat een fantasie!) en aan vormgever Tobias David. Samen met Schutten maakten zij dit boek tot - zonder enige twijfel - het beste non-fictieboek voor kinderen van dit jaar.
Dit jaar dat dus waarlijk het jaar van Jan Paul Schutten is.